05
nóv

Aðalfundur

Ágætu félagsmenn!

Fyrsti aðalfundur Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð, verður haldinn þriðjudagskvöldið 15. nóvember n.k. í Kaffi Kjós og hefst kl. 20.

Dagskrá:

Innganga nýrra félaga.

Skýrsla stjórnar.

Reikningar félagsins lesnir upp og þeir bornir undir atkvæði.

Kosning stjórnar og skoðunarmanna reikninga.

Tillaga að verkefnum næsta árs.

Önnur mál.

Mikilvægt er að félagar mæti, taki með sér gesti og taki þátt í umræðunni um hvernig til hefur tekist á fyrsta starfsári Umhverfisvaktarinnar, en félagið átti árs afmæli þann 4. nóvember s.l. Einnig þurfum við að ræða áherslur í starfi komandi árs.

Nýir félagar eru boðnir velkomnir.

Heitt verður á könnunni að hætti Kjósverja.

Hlökkum til að sjá ykkur.

Kær kveðja,

stjórnin

04
nóv

Árs afmæli Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð

Umhverfisvaktin við Hvalfjörð var stofnuð þann 4. nóvember 2010 að Hótel Glym í Hvalfirði.

Fyrsta starfsárið hefur verið annasamt. Vonandi verður svo áfram, meðan þörf er á að taka til hendinni í umhverfismálum.

Stjórnin mun rifja upp starf liðins árs á aðalfundi félagsins sem haldinn verður í Kaffi Kjós nk. þriðjudagskvöld 15. nóvember. Við eigum nokkuð ítarlegt yfirlit yfir starfið hér á vefnum. Smellið á flipann "Um félagið" og á liðinn "Atburðir."

HÚRRA FYRIR AFMÆLISBARNINU, UMHVERFISVAKTINNI VIÐ HVALFJÖRÐ!

24
okt

Stjórnsýslukæra

Umhverfisráðuneytið
Svandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra
Skuggasundi 1
150 Reykjavík


Hvalfirði, 22. október 2011


Efni:     Stjórnsýslukæra vegna ákvörðunar Skipulagsstofnunar dags. 19. september 2011 um að fyrirhuguð natríumklóratverksmiðja Kemira á Grundartanga skuli ekki háð mati á umhverfisáhrifum.

Kærandi: Umhverfisvaktin við Hvalfjörð


Kæruefni: Kærð er sú ákvörðun Skipulagsstofnunar, dags.  19. 9. 2011, að fyrirhuguð natríumklóratverksmiðja Kemira á Grundartanga skuli ekki háð mati á umhverfisáhrifum. Kæran byggir á 10. gr. og 26. gr. laga nr. 37/1993.

Kröfur kæranda:
Að fyrirhugaðri natríumklóratverksmiðju Kemira á Grundartanga verði gert að sæta mati á umhverfisáhrifum.

Greinargerð:
Nokkrir veigamiklir þættir liggja til grundvallar kæru Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð. Samlegðaráhrif mengunar af völdum stóriðju á Grundartanga á lífríki og náttúru eru ekki þekkt. Rannsaka þarf hættu á mengunarslysum. Rannsaka þarf hvort landbúnaði við Hvalfjörð stafar hætta af aukinni mengun vegna fyrirhugaðrar verksmiðju. Rannsaka þarf áhrif efnistöku af botni Hvalfjarðar.

1.    Samlegðaráhrif mengandi efna frá iðjuverum á Grundartanga
Umhverfisvaktin við Hvalfjörð leggur áherslu á nauðsyn þess að rannsökuð verði samlegðaráhrif mengandi efna frá iðjuverunum á Grundartanga af til þess bærum opinberum aðilum. Slíkt hefur ekki verið gert áður. (Sjá skýrslur um umhverfisvöktun vegna Grundartanga, gefnar út af Elkem Íslandi og Norðuráli á Grundartanga) . Umhverfisvaktin við Hvalfjörð telur að áhrif mengunar vegna iðjuveranna á Grundartanga séu meiri en mælingar benda til. Mengunarálag birtist m.a. í flúori í beinsýnum úr sauðfé og heilsubresti búfjár.
Mikilvægt er að taka af allan vafa um neikvæðar afleiðingar vegna mengunarálags frá þeim iðjuverum sem þegar starfa á svæðinu áður en fleiri verksmiðjum sem vinna með skaðleg efni er leyft að hefja starfsemi. Vísað er í þessu sambandi í 10. gr. laga nr. 37/1993.

Umhverfisvaktin við Hvalfjörð styður umsagnir Umhverfis- og náttúruverndarnefndar Hvalfjarðarsveitar um málið:
„Umhverfis- og náttúruverndarnefnd Hvalfjarðarsveitar telur að fyrirhuguð framkvæmd vegna natríumklóratverksmiðju á Grundartanga þurfi að fara í mat á umhverfisáhrifum, annarsvegar vegna þess mikla magns hættulegra efna sem tengjast starfseminni og hins vegar vegna hugsanlegra samlegðaráhrifa með annarri starfsemi á svæðinu, svo og með tilliti til orkubúskapar á landsvísu. Augljóst er að breyta þarf aðalskipulagi til að reisa megi verksmiðjuna þar sem henni er ætlaður staður.“ (Sjá vef Hvalfjarðarsveitar, 62. fundargerð umhverfis- og náttúruverndarnefndar, dags. 9. ágúst 2011).
„Umhverfis- og náttúruverndarnefnd Hvalfjarðarsveitar áréttar fyrri umsögn sína að nefndin telji að fyrirhuguð framkvæmd vegna natríumklóratverksmiðju á Grundartanga þurfi að fara í mat á umhverfisáhrifum, annarsvegar vegna þess mikla magns hættulegra efna sem tengjast starfseminni og hins vegar vegna hugsanlegra samlegðaráhrifa með annarri starfsemi á svæðinu. Nefndin telur það nauðsynlegt að gera þurfi heildarmat á þolmörkum Grundartangasvæðisins meðal annars m.t.t. mengunar á svæðinu.“ (Sjá vef Hvalfjarðarsveitar, 63. fundargerð umhverfis- og náttúruverndarnefndar, dags. 3. 10. 2011).

Athygli vekur að gefin hafa verið út þrjú sjálfstæð álit af hálfu Skipulagsstofnunar um að tilteknar verksmiðjur sem fyrirhugað er að reisa á Grundartanga þurfi ekki að sæta mati á umhverfisáhrifum. Álitin eiga það öll sammerkt að hver verksmiðja ein og sér muni ekki hafa umtalsverð umhverfisáhrif umfram þau umhverfisáhrif sem þegar eru til staðar og mengun hverrar verksmiðju sé óveruleg viðbót við núverandi mengun.
Umhverfisvaktin við Hvalfjörð álítur að ekki eigi að gefa afslátt á kröfum um mat á umhverfisáhrifum þó að annar mengandi iðnaður sé til staðar á svæðinu, þvert á móti.

Bent skal á að vöktun umhverfis í grennd við Grundartanga þarfnast verulegrar endurskoðunar. Hún er gerð á ábyrgð forsvarsmanna iðjuveranna sjálfra, en það veikir áreiðanleika hennar. Sem fyrr segir þá hafa samlegðaráhrif mengandi efna á svæðinu ekki verið rannsökuð. Umhverfisvaktin við Hvalfjörð telur nauðsynlegt að slík rannsókn verði gerð áður en lengra er haldið.

b. Mengunarslys

Vísað er í greinargerð Skipulagsstofnunar, (http://www.skipulagsstofnun.is/media/ attachments/Umhverfismat/866/201105032.pdf ) en þar segir að fyrirhuguð framleiðsla á natríumklórati og vetni í verksmiðju Kemira á Grundartanga feli í sér geymslu og notkun hættulegra efna. Við lestur greiðargerðarinnar vekur athygli, að skýringar framkvæmdaraðila virðast nægja Skipulagsstofnun sem rök við athugasemdum umsagnaraðila. Umhverfisvaktin telur að Skipulagsstofnun hafi ekki kannað réttmæti skýringa framkvæmdaraðila, eins og henni ber sbr. 10. grein laga nr. 37/1993.

Í greinargerðinni má ennfremur lesa þessa klausu: „Skipulagsstofnun minnir á að þó svo að eftirlitsaðilar og leyfisveitendur beri ríka ábyrgð á því að framfylgja lögum og reglum á sínu sérsviði til að lágmarka neikvæð áhrif starfseminnar þá er það fyrst og fremst komið undir framgöngu framkvæmdaraðila að vel takist um áhrif rekstrarins á umhverfið.“ Umhverfisvaktin telur að í greinargerð stofnunarinnar sé ekki gerð nægjanleg grein fyrir varúðarráðstöfunum og áhrifum þess ef eitthvað fer úrskeiðis í rekstri verksmiðjunnar.

Flestir vita nú um hið alvarlega mengunarslys sem varð í Norðuráli í ágúst 2006. Íbúar í grennd höfðu enga hugmynd um slysið fyrr en mörgum mánuðum síðar. Bændur á svæðinu eru enn að kljást við afleiðingar þess og í vöktunarskýrslu iðjuveranna frá árinu 2010 kemur fram að á sjö bæjum mældist meðalstyrkur flúors í beinösku kinda yfir þeim mörkum þar sem talin er hætta á tannskemmdum. Bændur við Hvalfjörð búa nú þegar við skert atvinnuöryggi vegna starfsemi iðjuveranna á Grundartanga. Skipulagsstofnun þarf að sýna fram á með óyggjandi hætti að hin nýja verksmiðja Kemira geti undir engum kringumstæðum valdið landbúnaði á svæðinu tjóni.

Mat á umhverfisáhrifum ætti að geta varpað ljósi á þau fjölmörgu vafaatriði sem Skipulagsstofnun bendir á varðandi fyrirhugaða starfsemi natríumklóratverksmiðju Kemira. Í þessu sambandi ber þó einkum að nefna áhrif þess ef eitthvað ber út af í starfseminni.

c. Umsögn hagsmunasamtaka bænda
Ekki verður séð að Skipulagsstofnun hafi leitað umsagnar hagsmunasamtaka bænda vegna fyrirhugaðrar natríumklóratverksmiðju. Þó eru Hvalfjarðarsveit og Kjósarhreppur landbúnaðarhéruð. Umhverfisvaktin bendir á að þann 1. mars 2010 var landbúnaðarlöggjöf Evrópusambandsins breytt þannig að bændur eru nú taldir til fóðurframleiðenda. Fóðurframleiðandi er sá sem framleiðir fóður til að framleiða afurðir sem fara svo beint inn í fæðukeðjuna t.d. mjólk eða kjöt. Samkvæmt nýju lögunum er slíkur fóðurframleiðandi algerlega ábyrgur fyrir hollustu og hreinleika sinna afurða. Verði mengun í afurðum rakin til Hvalfjarðar er viðkomandi bóndi ábyrgur.

Mikilvægt er að leitað sé til hagsmunasamtaka bænda þegar stefnt er að því að staðsetja verksmiðju sem vinnur með hættuleg efni, í landbúnaðarhéraði. Mikilvægt er að Skipulagsstofnun kynni sér og meti aðstöðu og möguleika til landbúnaðar við Hvalfjörð og tengi þessa þætti við fæðuöryggi neytenda og öryggi í lífsafkomu bænda. Hvað eina sem bætist við í mengun á svæðinu getur orðið dropinn sem fyllir mælinn og gerir lífsafkomu bænda að engu.

d. Efnistaka úr sjó
Í niðurstöðu Skipulagsstofnunar er ekki leitast við að kanna áhrif efnistöku úr sjó. Árum saman hefur farið fram námuvinnsla af botni Hvalfjarðar án þess að metin væru áhrif þess á botn fjarðarins, strendur eða lífríki. Ótækt er að gera ráð fyrir meiri efnistöku án undangenginna ítarlegra rannsókna á áhrifum hennar.

Í niðurlagsorðum sínum með greinargerð um mat á umhverfisáhrifum vegna natríumklóratverksmiðju Kemira ítrekar Skipulagsstofnun mikilvægi þess að forsvarsmenn verksmiðjunnar og aðrir sem að framkvæmdinni koma viðhafi þá verktilhögun og mótvægisaðgerðir sem Skipulagsstofnun hefur kynnt við meðferð málsins og vöktun á aðgerðum og áhrifum þannig að framkvæmdin sé ekki líkleg til að valda verulegum og óafturkræfum áhrifum á umhverfið. Umhverfisvaktin við Hvalfjörð lítur svo á að óljóst sé hvernig þessum þáttum verði fyrir komið þannig að tryggt sé að starfsemi verksmiðjunnar valdi ekki skaða.

Lokaorð
Umhverfisvaktin við Hvalfjörð hefur í stuttu máli gert grein fyrir nokkrum veigamiklum þáttum sem hún telur að þurfi að rannsaka, vegna fyrirhugaðrar natríumklóratverksmiðju Kemira.

Umhverfisvaktin við Hvalfjörð óskar eftir því að umhverfisráðherra úrskurði á þann veg að umhverfismat vegna fyrirhugaðrar natríumklóratverksmiðju Kemira á Grundartanga skuli fara fram. Til vara fer Umhverfisvaktin við Hvalfjörð fram á að málið verði sent Skipulagsstofnun aftur til löglegrar meðferðar, þ.m.t. ítarlegri rannsókna á forsendum hinnar fyrirhuguðu framkvæmdar, svo og mögulegum afleiðingum hennar.


Virðingarfyllst,

F.h. Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð,

Þórarinn Jónsson

Ragnheiður Þorgrímsdóttir

Gyða S. Björnsdóttir

Daniela Gross

Marteinn Njálsson

15
okt

Leiðrétting


Leiðrétting frá Umhverfisvaktinni við Hvalfjörð, send Skessuhorni vegna athugasemda Norðuráls við pennagrein:

Í síðasta tölublaði Skessuhorns birtist pennagrein frá Umhverfisvaktinni við Hvalfjörð. Greinin fjallar um mengunarslys hjá Norðuráli og umhverfismat vegna fyrirhugaðrar natríumklóratverksmiðju. Í tengslum við greinina birtist álit talsmanns Norðuráls vegna mengunarslyssins. Í máli hans kemur fram misskilningur sem þarf að leiðrétta. Hann virðast halda að tillaga Umhverfisvaktarinnar að viðbragðsáætlun vegna mengunarslysa á Grundartanga hafi komið fram eftir bilun í hreinsibúnaði hjá Norðuráli þann 21. sept. s.l. Hið rétta er að tillaga Umhverfisvaktarinnar um viðbragðsáætlun er hluti af tillögum hennar um endurskoðun á vöktun umhverfisins og voru þær sendar Umhverfisstofnun í febrúar s.l. Tillaga Umhverfisvaktarinnar um viðbragðsáætlun á rætur að rekja til alvarlegs mengunarslyss sem varð í Norðuráli í ágúst 2006. Íbúar í grennd höfðu enga hugmynd um slysið fyrr en mörgum mánuðum síðar. Bændur á svæðinu eru enn að kljást við afleiðingar þess og í vöktunarskýrslu iðjuveranna frá árinu 2010 kemur fram að á sjö bæjum mældist meðalstyrkur flúors í beinösku kinda yfir þeim mörkum þar sem talin er hætta á tannskemmdum. Þegar reykhreinsivirki slær út hjá Norðuráli þýðir það að flúor sleppur óhindrað út í andrúmsloftið á meðan á viðgerð stendur og getur þar með mengað fæðu grasbíta á svæðinu. Af þeim sökum er mikilvægt að bændur fái upplýsingar um leið og hreinsivirki verður óvirkt svo þeir geti sjálfir tekið afstöðu til þess hvernig þeir haga fóðrun dýra þar til rignt hefur og flúor fengið tækifæri til þess að mynda efnasambönd í jarðvegi sem gerir hann síður aðgengilegan grasbítum í gegnum fæðu þeirra. Hér er um dýraverndunarmál að ræða auk þess sem bændur hljóta að eiga rétt á að fá tækifæri til að verja sitt lifibrauð eins og mögulegt er.

11
okt

Natríumklóratverksmiðja verði látin sæta umhverfismati

Ályktun frá Umhverfisvaktinni við Hvalfjörð:

Stjórn Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð undrast þá niðurstöðu Skipulagsstofnunar, að fyrirhuguð natríumklóratverksmiðja á Grundartanga við Hvalfjörð, skuli ekki háð mati á umhverfisáhrifum. Það er miður ef stjórnvöld ætla ekki að láta það vera forgangsverkefni í starfi sínu að stuðla að heilsusamlegu umhverfi íbúa landsins.
Nauðsynlegt og sjálfsagt er að gæta fyllstu varúðar gagnvart fyrirtækjum sem vitað er að geti spillt umhverfinu með hættulegum efnum, í þessu tilfelli er m.a. um að ræða vítissóta og saltsýru. Því viðmiði Skipulagsstofnunar, að gefa megi fyrirtækjum „afslátt“ á kröfu um umhverfismat, vegna þess að mengun frá þeim sé lítilvæg miðað við þá mengun sem fyrir er á tilteknu svæði, er eindregið hafnað.
Á það skal enn bent, að aldrei hafa verið rannsökuð samlegðaráhrif mengandi efna frá iðjuverunum á Grundartanga og því er ekki vitað hver mengun umhverfisins er í raun og veru. Jafnframt er ítrekað það sem áður hefur komið fram að ábyrgð á mengunarmælingum vegna iðjuveranna á Grundartanga er hjá forsvarmönnum iðjuveranna, en það gerir niðurstöður mengunarmælinganna ónothæfar sem vitneskju til að byggja á.
Bent er einnig á að hreinsibúnaður iðjuveranna sem nú starfa á Grundartanga hefur ítrekað bilað, síðast hjá Norðuráli í sept. 2011, með ókunnum afleiðingum, enda hafa þær ekki verið rannsakaðar. Fremur en að auka hættu á mengun á svæðinu, telur stjórn Umhverfisvaktarinnar nær að gera meiri kröfur en nú eru gerðar, til gæða og öryggis í hreinsikerfum iðjuveranna á Grundartanga. Höfð sé í huga nálægð svæðisins við íbúabyggð, opið vatnsból Akurnesinga, sem og landbúnað og framleiðslu tengda honum.
Stjórn Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð væntir þess að sveitarstjórn Hvalfjarðarsveitar beiti sér fyrir mati á umhverfisáhrifum vegna umræddrar natríumklóratverksmiðju. Jafnframt verði íbúum og öðrum hagsmunaaðilum í sveitarfélögunum í grennd við Grundartanga boðið að tjá sig um fyrirhugaða staðsetningu og starfsemi natríumklóratverksmiðju þar.