07
mar

Ályktanir aðalfundar 2016


Ályktanir aðalfundar Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð 2016

1.    Aðalfundur Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð, haldinn í Garðakaffi á Akranesi, sunnudaginn 14. febrúar 2016 skorar á Umhverfisráðherra að láta gera úttekt á því hvort ákvarðanir Umhverfisstofnunar gagnvart mengandi iðjuverum á Grundartanga samræmist meginmarkmiðum stofnunarinnar, sem er að vernda náttúru og lífríki Íslands. Þessari úttekt verði lokið haustið 2016.


Greinargerð
a.    Iðjuverin á Grundartanga bera ábyrgð á umhverfisvöktun vegna eigin mengunar samkvæmt starfsleyfi sem Umhverfisstofnun gefur út og ber ábyrgð á. Allt vöktunarferlið er á forræði iðjuveranna sem stöðugt senda eiturefni út í andrúmsloftið. Umhverfisvaktin við Hvalfjörð álítur að Umhverfisstofnun vinni gegn eigin markmiðum með því að veita starfsleyfi sem inniheldur slíka þjónkun við mengandi iðjuver, jafnvel þó að dæmi um slíkt megi finna í öðrum löndum.

b.    Í desember 2015 veitti Umhverfisstofnun Norðuráli nýtt starfsleyfi, löngu áður en hið eldra rann út, þannig að Norðurál gæti aukið álframleiðslu sína. Þetta gerði Umhverfisstofnun án þess að taka tillit til mikilvægra athugasemda við tillögu að starfsleyfinu, sem henni höfðu borist frá Umhverfisvaktinni við Hvalfjörð, frá Hvalfjarðarsveit og fleiri aðilum. Eins og sjá má í meðfylgjandi kæru Umhverfisvaktarinnar vegna starfsleyfisveitingarinnar hefur Norðurál nú mun rýmra leyfi til útsleppis flúors, en var í fyrra starfsleyfi. Alvarleiki málsins felst ekki einungis í möguleikum Norðuráls til að sleppa út meira magni flúors nú en áður, heldur einnig og ekki síður í því að loftborinn flúor er aðeins mældur hálft árið. Umhverfisstofnun hefur árum saman hunsað ábendingar um hættuna sem af þessu fyrirkomulagi stafar. Enn og aftur skal bent á að Norðuál starfar í landbúnaðarhéraði. Umhverfisvaktin við Hvalfjörð telur að Umhverfisstofnun brjóti gegn eigin stefnu með þessum gáleysislegu vinnubrögðum.

c.    Iðjuverin á Grundartanga bera ábyrgð á útgáfu skýrslu um umhverfisvöktun vegna eigin mengunar, fyrir hvert einstakt starfsár. Sérstök athygli er vakin á því að í skýrslum sem komið hafa út eftir að GMR og Kratus bættust í hóp iðjuvera á Grundartanga, er ekkert að finna um aðfinnslur Umhverfisstofnunar vegna mengunarbúnaðar og umgengni þessara iðjuvera. Umhverfisvaktin álítur það stórfellda vanrækslu að tilkynna ekki íbúum Hvalfjarðar um þær vanefndir í umhverfismálum sem GMR og Kratus hafa orðið uppvís að. Minnt skal á að stutt vegalengd er frá þeim og í næstu bændabýli.

d.    Umhverfisvaktin við Hvalfjörð minnir á að þynningarsvæði fyrir flúor og brennistein eru að mestu leyti þau sömu og voru þegar Norðurál hóf starfsemi 1998. Heimild Norðuráls fyrir álframleiðslu hefur aukist nærri sexfalt og framleiðsla Íslenska járnblendifélagsins hefur tvöfaldast. Auk þess hafa GMR og Kratus bæst í hóp mengandi iðjuvera á Grundartanga. Umhverfisvaktin við Hvalfjörð telur það brjóta í bága við markmið Umhverfisstofnunar að endurskoða ekki stærð þynningarsvæðanna með hliðsjón af stóraukinni mengun frá Grundartanga.

e.    Afskipti Umhverfisstofnunar af iðjuverunum GMR og Kratusi hafa verið tíð á starfstíma þeirra. Mikið lá á að koma þeim fyrir á Grundartanga af hálfu landeigandans, Faxaflóahafna. Ekki voru spöruð stóru orðin um að þarna yrði vistvæn endurvinnsla og nýsköpunarstarf. Nú hefur annað komið á daginn. Ekki er unnt  að sjá að fram hafi farið sérstakar mælingar í umhverfi iðjuveranna tveggja, sem staðsett eru í landbúnaðarhéraði, til að meta áhrif mengunarinnar frá þeim.

f.    Umhverfisvaktin við Hvalfjörð fer fram á það við Umhverfisráðherra að rannsakað verði ofan í kjölinn hvers vegna Umhverfisstofnun lét íbúa við Hvalfjörð ekki vita af mengunarslysi sem átti sér stað hjá Norðuráli á Grundartanga þann 24. ágúst 2006 en þá bilaði reykhreinsivirki með þeim afleiðingum að flúor streymdi óhindraður út í andrúmsloftið í um 36 klst. Hreinsibúnaðurinn komst ekki í fullt lag fyrr en nokkrum mánuðum síðar. Jafnframt óskar Umhverfisvaktin skýringa á því hvers vegna engar mælingar voru gerðar til að kanna áhrif mengunarslyssins á umhverfið. Umhverfisvaktin álítur að Umhverfisstofnun hafi þarna brugðist hlutverki sínu sem eftirlitsstofnun og sýnt íbúum, náttúru og lífríki við Hvalfjörð einstakt skeytingarleysi jafnframt því að koma í veg fyrir að nauðsynlegar mælingar færu fram í kjölfar mengunarslyssins.

2.    Aðalfundur Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð, haldinn í Garðakaffi á Akranesi, sunnudaginn 14. febrúar 2016, skorar á Umhverfisstofnun að draga til baka nýtt starfsleyfi sem Norðuráli á Grundartanga var veitt þann 16. desember 2015 þar sem það gefur Norðuráli meiri möguleika til losunar flúors en eldra starfsleyfið gerir. Minnt er á að eldra starfsleyfið gilti til ársins 2020.

3.    Aðalfundur Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð, haldinn í Garðakaffi Akranesi, sunnudaginn 14. febrúar 2016 skorar enn og aftur á Umhverfisráðherra að hefja nú þegar undirbúning þess að flytja ábyrgð á umhverfisvöktun vegna mengunar frá iðjuverunum á Grundartanga frá forsvarsmönnum iðjuveranna til óháðrar, til þess bærrar stofnunar.

Greinargerð:
Óumdeilanlegt er að iðjuverin á Grundartanga sjá sjálf um vöktun vegna eigin mengunar. Í starfsleyfi Norðuráls stendur t.d.: “rekstraraðili skal útbúa áætlun, setja sér umhverfismarkmið, standa fyrir mælingum, skal hafa eftirlit með rekstrarþáttum sem geta haft í för með sér mengun […]”

Í svörum Umhverfisstofunar við athugasemdum Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð, Hvalfjarðarsveitar og Faxaflóahafna við tillögu að nýju starfsleyfi Norðuráls segir að nauðsynlegt sé að fyrirtækin komi að vöktun svo hún sé hluti af umhverfisstjórnun fyrirtækjanna. Umhverfisvaktin telur þessi svör engan veginn fullnægjandi rök fyrir því að ekki þurfi að auka ytra eftirlit. Þó að rekstaraðili sinni umhverfisvöktun þá er verulega mikilvægt að óháður, til þess bær aðili framkvæmi einnig umhverfisvöktun, þar sem gerð er sjálfstæð vöktunaráætlun og ytra eftirlit haft með mengandi rekstrarþáttum Norðuráls sem og annarra iðjuvera á Grundartanga.
Nú þegar hafa Hvalfjarðarsveit og Faxaflóahafnir tekið undir með Umhverfisvaktinni við Hvalfjörð um að það sé eðlileg krafa að óháðir aðilar mæli mengun frá þungaiðnaði á Grundartanga.

4.    Aðalfundur Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð, haldinn í Garðakaffi Akranesi, sunnudaginn 14. febrúar 2016, skorar enn og aftur á Matvælastofnun að hlutast til um að hafnar verði grunnrannsóknir á þoli íslensks búfjár gagnvart flúori í fóðri og áhrifum langtíma flúorálags á heilsu íslensks búfjár. Fundurinn vísar til þess að nú þegar eru þrjú stór álver starfandi á Íslandi og hugmyndir eru uppi um fleiri slík, auk þess sem vænta má eldgosa sem hafa í för með sér verulega flúormengun.

5.    Aðalfundur Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð, haldinn í Garðakaffi Akranesi, sunnudaginn 14. febrúar 2016 skorar á stjórn Faxaflóahafna að snúa sé að öðrum og uppbyggilegri verkefnum en mengandi iðnaði í Hvalfirði, sem orðið hefur tekjulind fyrir eigendur Faxaflóahafna, einkum Reykjavíkurborg. Aðalfundurinn hafnar því að tilraunaverkefni Silicor Materials verði komið fyrir í Hvalfirði. Jafnframt hvetur aðalfundurinn stjórn Faxaflóahafna til þess að leggjast í nákvæma skoðun á fyrirbærinu “grænn iðnaður” og hafa hugfast að þungaiðnaður getur aldrei orðið „grænn.“


Stjórn Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð

06
feb

Aðalfundur Umhverfisvaktarinnar 2016

Ágætu umhverfisvinir!


Aðalfundur Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð fyrir árið 2016 verður haldinn sunnudaginn 14. febrúar næstkomandi í Safnaskálanum á Görðum (Garðakaffi) á Akranesi og hefst hann kl. 17:00.


Á dagskrá eru venjuleg aðalfundarstörf:
1. Innganga nýrra félaga
2. Skýrsla stjórnar
3. Reikningar félagsins fyrir árið 2015 lesnir upp og þeir bornir undir atkvæði.
4. Kosning stjórnar og skoðunarmanna reikninga.
5. Tillaga að verkefnum næsta árs.
6. Önnur mál.


Kaffi og meðlæti (eplakaka með rjóma) verður til sölu í Garðakaffi.
Allir áhugasamir um verndun umhverfis, náttúru og lífríkis eru hvattir til að mæta.


Kær kveðja,
Stjórn Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð

15
jan

Umhverfisvaktin kærir Umhverfisstofnun

Hvalfirði 15. janúar 2016


Úrskurðarnefnd umhverfis-og auðlindamála
Nanna Magnadóttir formaður
Skuggasundi 3
101 Rvk.

Þann 16. desember 2015 gaf Umhverfisstofnun út nýtt starfsleyfi fyrir Norðurál ehf. á Grundartanga, með gildistíma frá 16. des. 2015 til 16. des. 2031. Umhverfisvaktin við Hvalfjörð, kt: 591110-1520, leggur hér með fram kæru til Úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála vegna ákvörðunar Umhverfisstofnunar.

Kæruefni og rökstuðningur:


Kært er að Umhverfisstofnun skuli veita Norðuráli nýtt starfsleyfi sem felur í sér framleiðsluaukningu um 50.000 tonn af áli á ári og losunarheimildir fyrir flúor sem gera Norðuráli mögulegt að sleppa langtum meira flúori út í andrúmsloftið en var árið 2014, en það starfsár hefur Norðurál notað sem viðmið um getu sína til að draga úr losun flúors.

Norðurál hafði starfsleyfi sem gilti til 2020 og heimilaði 300.000 tonna ársframleiðslu áls. Á undanförnum árum hefur Norðurál talið sig geta framleitt ál þannig að ekki þyrfti að nýta þann losunarkvóta á flúori, sem iðjuverinu var heimilt samkvæmt fyrra starfsleyfi.

Umhverfisvaktin minnir á að ein af forsendum þess að framleiðsluaukning Norðuráls fór ekki í umhverfismat var yfirlýsing Norðuráls um að með bættum mengunarvörnum yrði komið í veg fyrir aukna flúorlosun þrátt fyrir framleiðsluaukninguna.

Í nýja starfsleyfinu hefur Umhverfisstofnun dregið örlítið úr heimild Norðuráls til losunar flúors. Engu að síður er núverandi staða þannig að vilji álverið nýta losunarkvóta sinn á flúori, þá mun útsleppi flúors aukast um rúm 52% miðað við þá losun sem iðjuverið gefur upp fyrir árið 2014. Það ár framleiddi iðjuverið um 300.000 tonn áls en tókst að eigin sögn að takmarka losun flúors við 0,320 kg á hvert tonn áls.

Flúorlosun Norðuráls á Grundartanga mun, samkvæmt upplýsingum iðjuversins hafa numið um 96 tonnum af flúori árið 2014. Hefði Umhverfisstofnun byggt ákvörðun sína á þessum upplýsingum um árangur Norðuráls, og gert ráð fyrir að metnaður iðjuversins til sem minnstrar losunar flúors yrði enn til staðar, hefði útsleppi flúors aukist í 112 tonn á ári í nýja starfsleyfinu, þ.e. aukning um 16 tonn sem eru rúm 15 % m.v. árið 2014.

Með nýja starfsleyfinu heimilar Umhverfisstofnun Norðuráli að losa 0,470 kg flúors á hvert tonn áls upp að 320.000 tonna ársframleiðslu og 0,430 kg flúors upp að 350.000 tonna ársframleiðslu. Þannig hefur iðjuverið leyfi til að sleppa 150,5 tonnum flúors miðað við að nýta rétt sinn til 350.000 tonna ársframleiðslu, og með því að nýta að fullu heimild sína til losunar flúors. Um yrði að ræða 52,32% aukningu á útsleppi flúors miðað við árið 2014, og þar með gríðarlegt svigrúm fyrir Norðurál til aukinnar losunar flúors, með tilheyrandi áhættu. Ekki má gleyma því að íbúar við Hvalfjörð munu fá að taka þessa áhættu á sig í boði Umhverfisstofnunar. Því er svo við að bæta að samkvæmt nýja starfsleyfinu verður engar upplýsingar hægt að fá um það hvenær mikið útsleppi flúors á sér stað, en það veldur mestum skaða.

Bændur, aðrir íbúar, svo og eigendur frístundahúsa við Hvalfjörð, að ógleymdum fjölmörgum ferðamönnum og útivistarfólki, þurfa að lifa með þeirri staðreynd að ekki eru til upplýsingar um og styrk og áhrif loftmengunar af völdum flúors í umhverfi þeirra. Slík óvissa rýrir bæði lífsgæði fólks og eignir þess, auk ýmissa annarra óþæginda sem enginn vill búa við.

Umhverfisvaktin við Hvalfjörð hefur ítrekað vakið athygli á eftirfarandi atriðum, meðal annars í athugasemdum sínum við tillögu Umhverfisstofnunar um nýtt starfsleyfi Norðuráls, dags. 19. 10. 2015 og gert kröfur um úrbætur.

 
1)    Flúormengun er aðeins mæld hálft árið og engin fullvissa hefur verið gefin um að vöktun vegna flúors verði aukin. Í greinargerð með nýja starfsleyfinu segir að Umhverfisstofnun sé „samþykk breytingum“ á þessu og sé “að skoða” að setja inn vöktun á flúori allt árið. Enn er því óvissa um hvort, hvenær og hvernig unnt verður að nálgast niðurstöður mælinga á flúormengun, allt árið um kring. Umhverfisstofnun hefur ekki sinnt þeirri ósk að niðurstöðurnar mælinga verði birtar í rauntölum jafnframt því að birta meðaltöl.

2)    Ekki hafa farið fram rannsóknir á áhrifum viðvarandi flúormengunar á íslenskt búfé. Viðmið um þol búfénaðar á flúori eru m.a. byggð á gamalli rannsókn á norskum dádýrum. Bændur búa við óvissu varðandi búfénað sinn, en hann er grundvöllur undir afkomu þeirra.

3)    Íbúar geta ekki fylgst með flúormengun á rauntíma. Eins og sakir standa er aðeins hægt að fylgjast með mengun aftur í tímann, einu sinni á ári þegar umhverfisvöktunarskýrsla iðjuveranna á Grundartanga kemur út.

4)    Reynslan hefur sýnt, að mengungarslys getur orðið án þess að íbúar séu varaðir við (sbr. slysið sem varð 2006). Viðbragðsáætlun fyrir íbúa við Hvalfjörð vegna mengunarslysa í Norðuráli er ófullnægjandi. Umhverfisstofnun hefur samþykkt að bæta inn í starfsleyfi ákvæði um að Norðurál skuli tryggja að búfjáreigendur í Hvalfjarðarsveit og Kjós fái upplýsingar um það ef hreinsivirki verksmiðjunnar er úr rekstri í þrjár klst. eða lengur. Þessi tími er allt of langur miðað við þann skaða sem flúor veldur. Þar að auki ætti að sjáfsögðu að vara alla íbúa við. Athygli er vakin á leikskólinum Skýjaborg sem er aðeins steinsnar frá iðjuverinu. Kröfu Umhverfisvaktarinnar um viðbragðsáætlun til handa íbúum við Hvalfjörð hefur ekki verið mætt.

5)    Norðurál hefur í hendi sér utanumhald umhverfisvöktunar vegna eigin mengunar. Umhverfisstofnun virðist telja þetta fyrirkomulag gott, því það sé hluti af umhverfisstjórnun iðjuversins. Umhverfisvaktin við Hvalfjörð fellst ekki á þau rök og telur að hægt sé að koma á góðri umhverfisstjórn innan iðjuversins án þess að það sé í lykilhlutverki í allri umhverfisvöktun vegna eigin mengunar.

6)    Umhverfisvaktin við Hvalfjörð sem er félag íbúa við Hvalfjörð og annars áhugafólks um náttúruvernd, telur eðlilegt að vera hluti af samráðshópi um framgang skilyrða starfsleyfis Norðuráls, rekstur, mengunarvarnir, vöktun og önnur atriði sem ræða þarf. Umhverfisvaktin fer hér með fram á að verða boðuð á samráðsfundina og hafa þar sama rétt og aðrir fundarmenn.


Norðurál hefur fengið rétt til framleiðsluaukningar og aukinnar losunar flúors, sem raun ber vitni, samkvæmt nýja starfsleyfinu. Jafnvel þó loforð hafi verið gefin um að losun flúors aukist ekki við framleiðsluaukninguna, sýnist óhjákvæmilegt að svo verði, enda hefur iðjuverið heimild til losunar 150,5 tonna flúors, átölulaust af hálfu íslenskra stjórnvalda.

Umhverfisvaktin við Hvalfjörð fer fram á að Norðurál þurfi að sýna fram á með óyggjandi hætti að það geti haldið útsleppi flúor innan þess ramma sem það sjálft hefur gefið til kynna að það ráði við, þ.e. 96 tonn á ári. Bent skal á að Alcoa Fjarðaál hefur leyfi til að losa 0,350 kg flúors per tonn af áli. Iðjuverin tvö eru álíka gömul, að undanskyldum elsta hluta Norðuráls.

Í ljósi alls ofanritaðs krefst Umhverfisvaktin við Hvalfjörð þess að starfsleyfi fyrir Norðurál frá 16. 12. 2015 verði fellt úr gildi. Jafnframt er þess krafist að ákvörðun um veitingu nýs starfsleyfis verði ekki tekin fyrr en eftirfarandi skilyrðum hefur verið fullnægt:


1)    Flúormengun hafi verið mæld allt árið utan þynningarsvæðis í a.m.k. tvö ár.

2)    Vísindalegar rannsóknir hafi farið fram á áhrifum langtíma flúormengunar á íslenskt búfé.

3)    Upplýsingar um stöðu flúormengunar verði gefnar á rauntíma.

4)    Búin verði til haldgóð viðbragðsáætlun vegna mengunarslysa í iðjuverinu þar sem íbúum verður tafarlaust gert viðvart ef hreinsivirki bilar (nota má sms skilaboð svipað og Rarik notar með góðum árangri).

5)    Umhverfisvöktun vegna eigin mengunar hafi verið tekin úr höndum Norðuráls og færð í hendur þar til bærra opinberra aðila.


6)    Norðurál hafi sýnt fram á að geta starfað eftir sambærilegum viðmiðum um losun flúors og Alcoa Fjarðaál starfar eftir.


Virðingarfyllst,

Stjórn Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð

22
des

Jóla- og nýársóskir

Til vina og velunnara!

Bestu óskir um gleðilega jólahátíð og farsæld á nýju ári. Með þökk fyrir ómetanlegan stuðning við málstað íslenskrar náttúru og umhverfis.

Kær kveðja,

stjórn Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð

19
okt

Athugasemdir vegna starfsleyfis

Umhverfisvaktin við Hvalfjörð hefur sent frá sér eftirfarandi athugasemdir við tillögu Umhverfisstofnunar um nýtt starfsleyfi fyrir Norðurál á Grundartanga:

Hvalfirði, 19. október 2015


Umhverfisstofnun
B.t. Kristínar Lindu Árnadóttur, forstjóra
Suðurlandsbraut 24
108 Reykjavík


Efni: Athugasemdir Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð við tillögu Umhverfisstofnunar að nýju starfsleyfi fyrir Norðurál ehf á Grundartanga

Umhverfisvaktin við Hvalfjörð gerir eftirfarandi athugasemdir við tillögu að nýju starfsleyfi fyrir Norðurál ehf. eins og hún birtist á vef Umhverfisstofnunar sjá http://www.ust.is/library/Skrar/Einstaklingar/Mengandi-Starfssemi/alver/Nordural-Grundartanga/nordural_tillaga_starfsleyfi.pdf

Í fyrsta lagi er því harðlega mótmælt að Norðuráli verði heimilað að auka framleiðslu sína á áli úr 300.000 tonnum í 350.000 tonn, sbr. ákvæði 1.2.
Í öðru lagi er fullyrðingum forsvarsmanna Norðuráls um skaðleysi framleiðslunnar gagnvart húsdýrum mótmælt sem röngum, en þessar fullyrðingar eru notaðar af fyrirtækinu til stuðnings ýmsum kröfum sínum.
Í þriðja lagi er því harðlega mótmælt að Norðurál hafi áfram umsjón með vöktun, mælingum og mati á þeim, ásamt útgáfu skýrslna vegna eigin mengunar.
Í fjórða lagi er þess krafist að mælingar á loftmengun utan þynningarsvæðis álversins á Grundartanga fari fram með fullnægjandi hætti allt árið.
Að auki og ofangreindu til rökstuðnings eru hér á eftir gerðar athugasemdir við einstaka liði í tillögu Umhverfisstofnunar að nýju starfsleyfi Norðuráls ehf á Grundartanga.

1.    Almenn ákvæði

Grein 1. 2. Umfang starfseminnar
Framleiðsluaukningu álversins er hafnað.

Grein 1. 6. Endurskoðun starfsleyfis
Ein af forsendum fyrir beiðni Norðuráls um endurskoðun starfsleyfis eru breytingar á bestu fáanlegu tækni sem gera það kleift að draga umtalsvert úr losun mengunarefna. Umhverfisvaktin biður Umhverfisstofnun að upplýsa um hver innan vébanda stofnunarinnar hefur það hlutverk að fylgjast með þróun bestu fáanlegrar tækni (nafn og staða) og hvaðan hvatinn að endurskoðun starfsleyfisins á þessum grundvelli muni koma síðar.

Grein 1. 8. Upplýsingaréttur almennings
Þar segir m.a.:
Rekstraraðili skal árlega boða til opins kynningarfundar um umhverfisvöktun og losun af völdum starfseminnar. Rekstraraðili skal í því sambandi senda Umhverfisstofnun niðurstöður umhverfisvöktunar og mælinga auk annars efni sem því tengist og stofnunin kann að óska eftir.
Umhverfisvaktin fullyrðir að það tilheyri liðinni tíð að upplýsa fólk um mengun löngu eftir á þegar engir möguleikar eru á að bregðast við henni. Símælingar og öflug upplýsingagjöf á rauntíma eru krafa nútímans og ekki er verjandi að líta fram hjá þeirri staðreynd. Umhverfisvaktin skorar á Umhverfisstofnun að taka nú þegar upp símælingar flúors og annarra mengandi efna. Slíkar símælingar þarf að setja sem skilyrði fyrir starfsleyfi Norðuráls. Umhverfisvaktin fagnar því að nú sé unnt að sjá stöðu SO2 og H2S nokkurveginn á rauntíma við Kríuvörðu og við Gröf og leggur áherslu á að þessar upplýsingar verði tengdar inn á vefi sveitarfélaganna í grennd.


Grein 1. 10. Þynningarsvæði vegna loftmengunar
Í ljósi þeirrar staðreyndar að hross hafa verið að veikjast í grennd við Grundartanga, flúor mælist yfir mörkum um tannskemmdir í fullorðnu sauðfé á um helmingi vöktunarbæja vegna sauðfjár og bændur í grennd við Grundartanga greina frá blettum á tönnum sauðfjár og lélegri ull auk heilsubrests og minnkandi frjósemi, telur Umhverfisvaktin að eitthvað sé vanreiknað í sambandi við þynningarsvæðið og loftborna efnamengun frá Norðuráli. Eitt eða fleiri eftirtalinna atriða gætu verið skýring:


a.)    Að þynningarsvæðið sé ekki rétt reiknað út miðað við loftmengun vegna flúors og annarra eiturefna. Sjá m.a. upplýsingar í meistararitgerð Gyðu S. Björnsdóttur (2014) Sýnir sauðfé við Hvalfjörð merki um líffræðilegt álag af völdum mengunar?

b.)    Að tölur um loftmengun frá iðjuverum á Grundartanga séu ekki réttar.

c.)    Að þolmörk búfjár gagnvart loftbornum eiturefnum, einkum flúori, séu ofmetin. Bent skal á í þessu sambandi að ennþá eru engar rannsóknir til á þoli íslensks búfjár gagnvart langtíma flúorálagi.

 
Í grein 1. 10. er einnig fjallað um umhverfismörk utan þynningarsvæðis fyrir flúoríð. Umhverfisvaktin biður Umhverfisstofnun um greinargóðar upplýsingar um á hvaða grunni/rannsóknum tölur um leyfilega umhverfismengun utan þynningarsvæðis eru byggðar og bendir enn og aftur á vankanta þess að miða þessar mælingar og umhverfismörk einungis við tímabilið frá 1. apríl til 30. september í stað þess að miða við allt árið.
Umhverfisvaktin skorar á Umhverfisstofnun að ganga úr skugga um raunverulega mengun frá iðjuverinu áður en lengra er haldið og leggur áherslu á að Norðuráli verði ekki heimilað að auka framleiðslu sína úr 300.000 tonnum í 350.000 tonn án þess að  rannsakað hafi verið af þar til bærum hlutlausum aðila/aðilum hversu mikið berst af flúori, brennisteini og öðrum eiturefnum frá verksmiðjunni yfir vetrarmánuðina, þ.e. frá október til apríl og slík rannsókn hafi leitt í ljós að iðjuverið geti haldið mengun innan leyfilegra marka. Leyfileg mörk ættu í hæsta lagi að vera sambærileg við þau sem Alcoa Fjarðaál starfar eftir, en eins og kunnugt er hafa verið vandamál vegna mengunar í grennd við það álver þrátt fyrir minni losunarheimildir en Norðurál nýtur. Umhverfisvaktin bendir á grein 1. 3. í tillögu að starfsleyfi fyrir Norðurál þar sem kveðið er á um að Umhverfisstofnun geti falið öðrum framkvæmd hluta eftirlits. Í þessu sambandi bendir Umhverfisvaktin á dönsku verkfræðistofuna Ramböl eða aðra sambærilega verkfræðistofu sem þekkt er á alþjóðlegum vettvangi fyrir vönduð vinnubrögð.
Jafnframt er það skilyrðislaus og sjálfsögð krafa að umhverfismælingum allt árið verði bætt við reglubundna umhverfisvöktun vegna Norðuráls, þ.e. vöktun flúors og annarra eiturefna utan þynningarmarka allan ársins hring. Þannig verði unnið að því að þétta umhverfisvöktunina og gera hana áreiðanlegri.
Rannsóknir sýna að eiturefni sem berast í andrúmsloftið í kuldatíð eru lengur að berast í burtu frá upprunastað sínum en þegar hlýrra er. Í ljósi þessa er öruggt að heildartölur sem birtar hafa verið á ársgrundvelli fram til þessa (með ágiskunum um helming ársins) um stöðu mengunar vegna flúors, brennisteins og annarra eiturefna í andrúmslofti vegna framleiðslu Norðuráls eru ekki réttar. Óskir Umhverfisvaktarinnar um betri mælingar að þessu leyti hafa fram til þessa verið hundsaðar án rökstuðnings en Umhverfisstofnun hefur nú tækifæri til að koma því í lag og auka með því traust á bæði stofnuninni og starfseminni á Grundartanga.

2.    Starfshættir

Grein 2. 2. Samskipti og samráð
Umhverfisvaktin telur eðlilegt að vera hluti af samráðshópi um framgang skilyrða starfsleyfisins, rekstur, mengunarvarnir, vöktun og önnur atriði sem ræða þarf. Umhverfisvaktin fer hér með fram á að verða boðuð á samráðsfundina og hafa þar sama rétt og aðrir fundarmenn.
Þá er vakin athygli á því að Kjósarhreppur á ekki fulltrúa í umræddum samráðshópi, sem verður að teljast undarlegt og ósanngjarnt, í ljósi þess að íbúar hreppsins eru þolendur mengunar frá Norðuráli. Það sama kann að gilda um Akranes. Sjá einnig gr. 4.2.

Grein 2. 4. Umhverfisstjórnunarkerfi
Umhverfisvaktin fer fram á að eftirfarandi texti úr grein 2.4 verði fjarlægður:          
 
"Velji rekstraraðili að reka innra eftirlit sem uppfyllir staðlaðar kröfur er eftirlitsaðila heimilt að draga úr reglubundnu   mengunarvarnaeftirliti og lækkar þá eftirlitsgjald sem því nemur, sbr. gr. 12.6 í reglugerð nr. 786/1999. Þá er heimilt að draga úr reglubundnu mengunarvarnaeftirliti hjá atvinnurekstri sem er með innra eftirlit með ákveðnum eftirlitsþáttum sem eftirlitsaðili hefur samþykkt."

Þótt rekstraraðili reki innra eftirlit, ætti ekki undir neinum kringumstæðum að draga úr reglubundnu ytra mengunarvarnaeftirliti. Þvert á móti ætti að stuðla að meiru óháðu ytra eftirliti, t.d. ófyrirsjáanlegum eftirlitsheimsóknum og mælingum, minnst einu sinni á ári sem gerðar væru af ótengdum aðilum en á ábyrgð Umhverfisstofnunar.

Með því sem hér er lagt til í tillögu að nýju starfsleyfi, er enn verið að auka forræði Norðuráls á mengunarvörnum, mælingum og upplýsingagjöf, en það fer gegn kröfunni um hlutlausar mælingar og upplýsingar. Umhverfisvaktin vekur athygli á að í starfsleyfi Alcoa Fjarðaál er þessa heimild ekki að finna (kafli 4.3)
 
Greinar 2. 5. , 2. 6. og 2. 7. Viðbragðsáætlun, viðbrögð, tilkynningar
Umhverfisvaktin hefur oft bent á nauðsyn þess að til sé viðbragðsáætlun fyrir almenning vegna hugsanlegra mengunarslysa hjá Norðuráli. Bent er á mengunarslysið í ágúst árið 2006. Ekki má endurtaka sig að slíku sé haldið leyndu fyrir íbúum á svæðinu. Enginn veit hver raunverulegur skaði varð vegna mengunarslyssins 2006, vegna þess að Umhverfisstofnun lét ekki fara fram umhverfismælingar í kjölfarið. Ljóst er að vatnsból voru í hættu og veikindi komu fram í hrossum eftir slysið. Þess vegna þarf viðbragðsáætlun að vera á reiðum höndum  og hún þarf að fela í sér ákvæði um það, hvernig íbúum svæðisins verður gert viðvart og hvernig þeir eiga að bregðast við ef til mengunarslyss kemur. Auðvelt er að koma slíkri viðbragðsáætlun í gagnið nú þegar með því að nýta sms leiðina gegnum farsíma.
Athygli vekur að áætlun skv. gr. 2.5 á ekki að vera aðgengileg/kynnt almenningi en það telur Umhverfisvaktin algjörlega óásættanlegt.

Grein 2. 9. Breytingar á mælingum
Í þessari grein er opnað fyrir möguleikann á að draga úr tíðni mælinga án þess að skilgreint sé undir hvaða kringumstæðum slíkt geti átt sér stað. Því er harðlega mótmælt að þessi möguleiki sé til staðar. Þvert á móti ætti starfsleyfið að kveða á um auknar mælingar og mælingar allan ársins hring. Umhverfisvaktin vekur í þessu sambandi athygli á þörf á sérstakri umhverfisvöktun vegna leikskólans í Melahverfi.

3.    Varnir gegn mengun ytra umhverfis

Grein 3. 1. Mengunarvarnir
Umhverfisvaktin fer fram á að bætt verði inn í tillögu að starfsleyfi sambærilegu ákvæði og er að finna í gr. 1.3. starfsleyfi fyrir Alcoa Fjarðaál, um að við mengunarvarnir skuli PARCOM tilmæli nr. 94/1 innan OSPAR samningins um verndun N-A Atlantshafsins höfð til hliðsjónar, enda mun Hvalfjörður einnig vera staðsettur í N-A Atlantshafi. Umræða um mengun sjávar hefur ekki verið fyrirferðarmikil í tengslum við starfsemi Norðuráls og ætti Umhverfisstofnun að hafa forgöngu um breytingu á því.
Umhverfisvaktin beinir því til Umhverfisstofnunar að stofnunin standi fyrir opnum kynningarfundi um „bestu fáanlegu tækni“ við mengunarvarnir, sbr. þau gögn sem vísað er til í gr. 3.1. og um þá tækni sem Norðurál notar. Getur verið að „besta fáanlega tækni“ sé ódýrasta lausnin sem tilgreind er í BAT skýrslum og tryggir að ekki verði farið yfir umhverfismörk utan þynningarsvæðis - og þar af leiðandi ekki besta fáanlega tæknin fyrir umhverfið heldur fyrir Norðurál?

Grein 3. 9. Losunarmörk sem tengjast heildarframleiðslu
Umhverfisvaktin krefst þess að heildarlosunarmörk m.v. tonn framleiðslu Norðuráls verði ekki hærri en gilda hjá Alcoa Fjarðaáli sem rekur álver með leyfilega 360.000 tonna ársframleiðslu, þ.e. 0,350 gr. m.v. tonn af áli. Það er fullkomlega óskiljanlegt hvaða röksemdir geta mælt með því að heimila meiri mengun í landbúnaðarhéraðinu Hvalfirði en annarsstaðar á landinu.

Grein 3. 10. Losun annarra loftmengunarefna
Umhverfisvaktin leggur á það áherslu að eftirlitsaðili sjái um að afla upplýsinga um losun allra mengandi efna og þá einnig þungmálma, en ekki rekstraraðili.

4.    Innra eftirlit og vöktun

Grein 4. 1. Mælingar og úttektir
Umhverfisvaktin krefst svara við því hvers vegna Umhverfisstofnun leggur til að rekstraraðili  meti heildarlosun eiturefna sbr. PCDD/F efni, NOx og þungmálma. Hvers vegna gerir Umhverfisstofnun ekki ráð fyrir að starfsmenn Umhverfisstofnunar eða aðrir þar til bærir aðilar sem ekki tengjast rekstraraðila hagsmunatengslum annist matið?
Alvarleg athugasemd er gerð við það fyrirkomulag að mælingar skuli fara fram á a.m.k. fjögurra ára fresti til að meta losun PAH-efna en þess á milli skuli „meta“ losunina. Ekki kemur fram hvernig þetta mat skuli fara fram og á hvaða forsendum og vandséð er að hvaða gagni það kemur. Það er skýlaus krafa Umhverfisvaktarinnar að vísindalegar mælingar fari fram á þessum efnum á hverju ári.

Grein 4. 2. Vöktunarmælingar
Umhverfisvaktin gerir alvarlegar athugasemdir við það fyrirkomulag vöktunar að rekstraraðila skuli treyst til þess að standa fyrir eða taka þátt í vöktun á helstu umhverfisþáttum í grennd við álverið. Umhverfisvaktin krefst þess að rekstaraðila sé haldið utan við umhverfismælingar vegna eigin mengunar. Slíkt ætti að heyra fortíðinni til. Til er nægur og góður óháður mannafli til þessa verks.
Mikilvægt er varðandi vöktun umhverfisins að litið sé á svæðið, Grundartanga og umhverfi hans, sem eina heild. Eftir því sem verksmiðjum fjölgar á Grundartanga verður erfiðara að greina hvaða þátt hver þeirra á í umhverfismengun og jafnframt verður erfiðara að greina samlegðaráhrif mengunar frá iðjuverunum. Þess vegna er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að taka utanumhald með mengunarmælingum frá iðjuverum þ.m.t. Norðuráli og gera ráð fyrir nýju sjónarhorni á mengunarmælingar vegna iðjuveranna allra, þ.e. samlegðaráhrifum mengandi efna.
Umhverfisvaktin stendur vörð um náttúru og umhverfi Hvalfjarðar og er rödd þeirra tuga íbúa sem standa að baki henni. Innan raða hennar hefur verið fylgst með vöktun umhverfis vegna iðjuveranna á Grundartanga í allmörg ár og hún hefur á að skipa fólki sem býr yfir haldgóðri þekkingu á umhverfismálum. Þessa þekkingu á að nýta við gerð vöktunaráætlunar vegna Norðuráls og annarra iðjuvera á Grundartangasvæðinu. Farið er staðfastlega fram á það hér.

Grein 4. 5. Framkvæmd mælinga
Umhverfisvaktin gerir athugasemd við það að rekstaraaðili eigi að ábyrgjast mælingar vegna eigin mengunar. Það er órökrétt því það gefur rekstaraðila óeðlilegt svigrúm til að höndla með upplýsingar sem hafa afgerandi áhrif á hans eigin rekstur. Það hlýtur einnig að teljast ósanngjarnt gagnvart öðrum atvinnugreinum á Íslandi sem búa við mun strangara eftirlit með starfsemi sinni.

Grein 4. 7. Tilkynningarskylda
Umhverfisvaktin gerir athugasemdir við að rekstraraðila sé falin ábyrgð á því að tilkynna, ef niðurstöður eftirlitsmælinga eru ekki í samræmi við gerðar kröfur. Umhverfisstofnun ætti að hafa frumkvæðishlutverki að gegna varðandi þetta eftirlit.

Grein 4. 10. Skýrslugjöf
Umhverfisvaktin leggur áherslu á að rekstraraðili eigi hvorki að hafa með höndum gagnasöfnun né skýrslugjöf vegna eigin mengunar. Eins og málum er háttað nú þá getur rekstraraðili neitað að greiða kostnað við mælingar sem honum þóknast ekki að séu gerðar svo sem skipulegar flúormælingar á beinsýnum úr hrossum, en valið aðra aðferð sem fellur betur að hagsmunum hans. Þannig glatast tækifæri til að safna nauðsynlegum upplýsingum til að leggja raunsætt og óháð mat á umhverfisáhrif rekstraraðila.
Benda má á í þessu sambandi að jarðvegssýni hafa ekki verið tekin og greind vegna starfsemi álversins (og annarra iðjuvera) á Grundartanga síðan sumarið 2006 þ.e. fyrir mengunarslysið í álverinu. Engin jarðvegssýni voru tekin til greiningar starfsárin 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 og 2014. Ekki eru til upplýsingar um yfirstandandi ár. Það gengur ekki að vanrækja öflun svo mikilvægra upplýsinga. Umhverfisvaktin lýsir undrun sinni yfir því að Umhverfisstofnun skuli ekki hafa staðið betur á verði og hvetur hana til að taka upp mælingar á jarðvegssýnum í grennd við Grundartanga nú þegar.

Grein 4. 11. Kostnaður
Umhverfisvaktin skorar á Umhverfisstofnun að taka utanumhald mælinga á umhverfismengun úr höndum rekstraraðila. Jafnframt skorar Umhverfisvaktin á Umhverfisstofnun að leita annarra leiða en nú eru viðhafðar, við fyrirkomulag á greiðslu kostnaðar til verktaka vegna umhverfisvöktunar, skýrslugerðar og eftirlits. Slíkar greiðslur ættu ekki að koma beint frá rekstraraðila því þannig fyrirkomulag býður upp á óheppileg hagsmunatengsl.

5.    Gjaldskylda

Umhverfisvaktin ítrekar að rekstraraðili (Norðurál) eigi alls ekki að hafa nein fjárhagsleg tengsl við eftirlitsaðilann þ.e. Umhverfisstofnun.

Viðauki 1. Yfirlit yfir skiladaga

Upplýsingar um helstu mengandi efni, einkum flúor og brennistein í andrúmslofti ættu að vera aðgengilegar almenningi sem næst á rauntíma einkum þar sem mests álags mengandi efna gætir. Ef slíkt er hægt að gera á öðrum stöðum þá er það líka hægt í nálægð Grundartanga. Allt annað eru bæði forneskjuleg vinnubrögð og óvirðing við íbúa við Hvalfjörð. Tæknin til að senda út upplýsingar er til staðar og það er óviðunandi að það skuli eiga að sniðganga hana þegar mengandi iðjuver á í hlut. Upplýsingar um mengun flúors, brennisteins og fleiri eiturefna ættu að vera aðgengilegar, á því sem næst rauntíma, á vefsíðum Hvalfjarðarsveitar, Kjósar og Akraneskaupstaðar auk Umhverfisstofnunar.
Það að mengandi iðjuver stjórni meira og minna umhverfismælingum og upplýsingamiðlun vegna eigin mengunar er algjörlega óviðunandi. Umhverfisvaktin krefst úrbóta á þessu nú þegar.

Fylgiskjal 4. Ákvörðun á umhverfismörkum

Flúoríð utan þynningarsvæðis. Umhverfisvaktin biður um nánari upplýsingar um rannsóknir sem umhverfismörk flúoríðs byggja á og spyr jafnframt hvers vegna ekki séu gerðar rannsóknir á þoli íslensks búfjár gagnvart langtíma álagi af völdum flúors og efnasamböndum hans.

Annað

Umhverfisvaktin mótmælir harðlega fullyrðingum Norðuráls um skaðleysi starfsemi iðjuversins gagnvart húsdýrum á svæðinu og vísar í því sambandi í gögn sem Norðurál hefur lagt fram. Meðal þeirra er Deiliskipulagstillaga umhverfisskýrsla, kafla 3.6.2. (bls. 4) Fullorðið fé:

„Engin merki um áhrif flúors hafa fundist á sauðfé eða öðrum búfénaði í Hvalfirði."

http://www.ust.is/library/Skrar/Einstaklingar/Mengandi-Starfssemi/alver/Nordural-Grundartanga/Deiliskipulag_umhverfissk%C3%BDrsla_Nor%C3%B0ur%C3%A1l_Grundartangi.pdf

Umhverfisvaktin bendir á að upplýsingar sem er að finna í umhverfisvöktunarskýrslum vegna starfsemi Norðuráls benda til annars en Norðurál heldur fram. Á hverju ári eru birtar tölur sem sýna há gildi flúors í beinsýnum úr fullorðnum kindum, en það mælist yfir mörkum um tannskemmdir á um helmingi vöktunarbæjanna. Umhverfisvaktin mótmælir fullyrðingum Norðuráls um skaðleysi vegna starfsemi þess.
Jafnframt mótmælir Umhverfisvaktin því harðlega að Norðurál skuli sniðganga mikilvægar upplýsingar um heilsufar sauðfjár eins og þær birtast í meistararitgerð Gyðu S. Björnsdóttur (2014):

Sýnir sauðfé við Hvalfjörð merki um líffræðilegt álag af völdum mengunar?

Einnig skal bent á það sem fram kemur í Matsskyldufyrirspurn Norðuráls 2014. Í kafla 6.7. (bls. 15) Grasbítar: Hross, segir svo:


Niðurstöður rannsókna á veikindum hrossa á bænum Kúludalsá í Hvalfirði gefa engar vísbendingar um að hrossin hafi veikst af völdum flúoríðs eða þungmálma frá iðjuverunum á Grundartanga. Veikindin eru rakin til efnaskiptaröskunar (Equina Metabolic Syndrome)og krónískrar hófsperru af þeim sökum.“

http://www.ust.is/library/Skrar/Einstaklingar/Mengandi-Starfssemi/alver/Nordural-Grundartanga/Matsskyldufyrirspurn%202014.pdf

Í þessu sambandi skal áréttað að í athugun Matvælastofnunar, sem gerð var að beiðni eiganda hrossanna, voru engin sýni tekin úr líffærum hrossa til flúormælinga, aðeins beinsýni. Þetta gerðist þó að Matvælastofnun hafi verið beðin um það sérstaklega að taka slík sýni til flúorgreiningar. Bent skal á að flúor í beinsýnum hrossa frá þessu býli mælist um fimmfalt meiri en áætlað landsmeðaltal er. Á Kúludalsá er ekki um aðrar flúoruppsprettur að ræða en Norðurál.
Brýn þörf er á að rannsaka langtíma álag flúors á íslensk hross og annan íslenskan búfénað. Engan veginn er unnt að fullyrða að dýrin  geti haldið heilsu undir svo miklu flúorálagi sem augljóslega er á högum í grennd við Grundartanga og birtist að sjálfsögðu mest í langlífum grasbítum.
Spyrja má hvort Norðurál sé með fyrrgreindum fullyrðingum að reyna að koma sér undan faglegri umfjöllun um áhrif iðjuversins á lífríki umhverfisins.

Umhverfisvaktin biður Umhverfisstofnun um skriflegan rökstuðning við spurningum og við hverjum þeim lið athugasemdanna sem ekki verður fallist á.


Virðingarfyllst,


stjórn Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð

Afrit sent sveitarstjórnum á svæðinu við Hvalfjörð, samtökum um umhverfisvernd og fleira áhugafólki. Auk þess verða athugasemdirnar birtar á www.umhverfisvaktin.is